Πανελλήνιος Σύλλογος Χημικών Μηχανικών

Η ισορροπία μεταξύ ανθρώπινης κοινότητας και φύσης  διέρχεται από τα μέσα προβολής και μαζικής ενημέρωσης

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2009 έδειξε ότι περισσότερο από το 89% των Ελλήνων θεωρεί ότι η ποιότητα και η ποσότητα του νερού αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα για τη χώρα μας, έναντι του 63% για το μέσο Ευρωπαίο (Ευρωβαρόμετρο, Μάρτιος 2009). Από την άλλη, για το ίδιο θέμα μόλις το 46% και το 24% των Ελλήνων τα έτη 2005 και 2001 αντίστοιχα διατύπωνε παρόμοια άποψη.

Σύμφωνα με τις ίδιες έρευνες το σύνολο των ερωτηθέντων πιστεύει ότι τα προβλήματα στους υδάτινους πόρους υφίστανται τουλάχιστον τα τελευταία 20 – 30 χρόνια. Είναι ικανή η επίμονη προβολή ενός θέματος να στρέψει το ενδιαφέρον των πολιτών προς τη σωστή κατεύθυνση; Αν είναι πράγματι ικανά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να πετύχουν κάτι τέτοιο, μήπως διαθέτουν τη δυνατότητα να ωθήσουν την κοινωνία στο να αλλάξει την «κουλτούρα» της και να αυξηθούν οι ατομικές πρωτοβουλίες;

Τον περασμένο αιώνα η ρύπανση του περιβάλλοντος εξαιτίας της μεγάλης τεχνολογικής προόδου και της ραγδαίας βιομηχανικής ανάπτυξης έχει πάρει επικίνδυνες και, σε πολλές περιπτώσεις, καταστροφικές διαστάσεις για τη γήινη βιόσφαιρα. Η ανθρώπινη δραστηριότητα εκθέτει καθημερινά το περιβάλλον σε μεγάλες επιβαρύνσεις. Μέσα από τη γεωργία, τη βιομηχανία, τις μεταφορές αλλά και την καθημερινότητα των σύγχρονων ανθρώπων αποβάλλονται ρυπογόνες ουσίες στο έδαφος, στην ατμόσφαιρα και στις υδάτινες μάζες. Σήμερα, το σύνολο των περιβαλλοντικών οργανισμών και η επιστημονική κοινότητα εντοπίζουν τα εξής προβλήματα ως σημαντικότερα από τη διαρκή ρύπανση του περιβάλλοντος:

• κλιματική αλλαγή,
• πυρκαγιές,
• πλημμύρες,
• απειλή βιοποικιλότητας,
• καταστροφή φυσικών αποθεμάτων και
• αύξηση της θνησιμότητας.

Στις μέρες μας η προβολή των περιβαλλοντικών θεμάτων είναι περισσότερο έντονη από ποτέ. Η διάχυση και η ενσωμάτωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην καθημερινότητα των ανθρώπων έχει δώσει ένα ουσιαστικό βήμα στους περιβαλλοντικά συνειδητοποιημένους πολίτες. Ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες, το σύνολο των περιβαλλοντικών οργανισμών χρησιμοποιεί τα ηλεκτρονικά εργαλεία επικοινωνίας όπως οι «κοινωνικές» εφαρμογές τύπου facebook και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο για να ανοίξουν τις πύλες της ενημέρωσης και να ενισχύσουν την περιβαλλοντική ευαισθησία των χρηστών και ειδικότερα των νέων. Μάλιστα, οι νέες γενιές τείνουν να υιοθετούν πολύ εύκολα μια φιλική προς το περιβάλλον συμπεριφορά, τουλάχιστον όσο είναι σε μικρή ηλικία. Ουσιαστικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε περιβαλλοντικά θέματα παίζει και η στροφή προς αυτά ενός αριθμού δημοσιογράφων και ραδιοτηλεοπτικών εταιρειών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για τον Ελλαδικό χώρο αποτελεί η προβολή του θέματος, από μερίδα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, που αφορά την υποβαθμισμένη ποιότητα του πόσιμου νερού στην περιοχή του Ασωπού. Η ρύπανση στον Ασωπό είναι ένα πρόβλημα με ιστορία 3 δεκαετιών. Ένας μεγάλος αριθμός βιοτεχνικών και βιομηχανικών μονάδων είναι εγκατεστημένος κατά μήκος του ποταμού, απορρίπτοντας τα υγρά απόβλητα τους πλησίον αυτού. Η ρύπανση, τόσο στο Ασωπό όσο και στον Ν. Ευβοϊκό όπου εκβάλλει θεωρείται από πολλούς ερευνητές πλέον μη αναστρέψιμη. Μετρήσεις στον υδροφόρο ορίζοντα στην ευρύτερη περιοχή του Ασωπού από επιθεωρητές περιβάλλοντος του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ έδειξαν μεγάλες συγκεντρώσεις ιόντων χρωμίου, μολύβδου, νιτρικών και χλωρίου, ουσίες καρκινογόνες και ιδιαίτερα επικίνδυνες για την τοπική χλωρίδα και πανίδα αλλά και την ανθρώπινη υγεία. Παρόλο, τη μακρά ιστορία του προβλήματος μόλις τα τελευταία 2 χρόνια βρέθηκε στην επικαιρότητα. Χάρη στην ευαισθησία ορισμένων τοπικών φορέων αλλά κυριότερα λόγω της συμμετοχής ραδιοτηλεοπτικών σταθμών πανελλαδικής εμβέλειας η ρύπανση στον Ασωπό έγινε κεντρικό θέμα συζητήσεων και έλαβε τις διαστάσεις που του ανήκουν. Χρόνια παθολογικά προβλήματα και οι αυξημένες καρκινογενέσεις των κατοίκων της περιοχής συνδέθηκαν με την παρουσία των παραπάνω επιβλαβών ουσιών στο πόσιμο νερό. Οι τοπικές αρχές καθώς και η κεντρική εξουσία που αδιαφορούσε ή κατά πολλούς εθελοτυφλούσε μπροστά στα εμπορικά κέρδη των επιχειρήσεων αναγκάστηκε να επέμβει με τον καταλογισμό κυρώσεων και προστίμων στις εν λόγω επιχειρήσεις. Φυσικά το θέμα δεν έχει λάβει μόνιμης λύσης αφού η κοινοτική και εθνική νομοθεσία υστερεί στον χαρακτηρισμό της επικινδυνότητας ορισμένων ρύπων όπως το εξασθενές χρώμιο. Επιπλέον η αποκατάσταση του τοπικού περιβάλλοντος απαιτεί παρεμβατικές δράσεις. Η συνεχής παρακολούθηση και προβολή όμως του προβλήματος από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης το κρατά στην επικαιρότητα αφυπνίζοντας παράλληλα τη συνείδηση της τοπικής κοινωνίας.

Παρόμοια επίδραση είναι δυνατόν να έχει η αντίστοιχη προβολή των περιβαλλοντικών θεμάτων από διεθνής εμβέλειας μέσα μαζικής ενημέρωσης. Στο πλαίσιο της αμεσότερης επαφής με τον απλό άνθρωπο, επιστρατεύονται γνωστοί τηλεοπτικοί αστέρες, αθλητές παγκόσμιου επιπέδου, νομπελίστες επιστήμονες αλλά και χαρισματικοί ηγέτες για την παραγωγή ενός αξιόλογου αριθμού, κυρίως τηλεοπτικών, ενημερωτικών εκπομπών. Μία τέτοια παραγωγή είναι και η ταινία με τίτλο «Η 11^η ώρα» (11^th hour), όπου ένας γνωστός ηθοποιός, με απήχηση στις νεαρές ηλικίες, παίζει το ρόλο του κεντρικού παρουσιαστή. Η εν λόγω ταινία μέσω του χαρισματικού της τίτλου φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με την κρισιμότητα της κατάστασης.Το αποτύπωμα του ανθρώπου υπολογίζεται μόλις σε 15 λεπτά στη συνολική ζωή του πλανήτη γη αν αυτή είχε διάρκεια 365 ημέρες. Δυστυχώς όμως, οι συνέπειες των πράξεων του ήταν ικανές να αλλάξουν ριζικά το περιβάλλον που κατοικεί. Όλα τα παραπάνω αποτελούν μόνο ένα μικρό τμήμα της συνολικής εικόνας που αποτυπώνει τις αυτό-καταστροφικές τάσεις του ανθρώπινου γένους. Παράλληλα όμως φανερώνει την ιστορική ευκαιρία που έχει η ανθρωπότητα να επανορθώσει την ύστατη στιγμή πριν η 12^η ώρα πλέον σημάνει το τέλος του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.

eΔελτίο ΠΣΧΜ/ΤΚΔΜ: Τεύχος 03 Νοέμβριος 2009

Αρθρογράφος: Αικατερίνη Χρ. Βάγια

Επιμέλεια:  Κωνσταντίνος Ε. Κακοσίμος