Πανελλήνιος Σύλλογος Χημικών Μηχανικών

Αξιότιμες κυρίες και κύριοι, εκπρόσωποι εθνικών αρχών, επιστημονικών και επαγγελματικών φορέων, περιβαλλοντικών οργανώσεων καθώς επίσης και ενεργοί πολίτες,

Θα ήθελα και εγώ με τη σειρά μου, ως εκπρόσωπος του Πανελληνίου Συλλόγου Χημικών Μηχανικών και Πρόεδρος του ΤΚΔΜ, να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την πρόσκληση στη σημερινή εσπερίδα, η οποία έχει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και κρίσιμο θέμα, την περιβαλλοντική ευθύνη και πως αυτή αναλαμβάνεται από τους υπεύθυνους, έτσι ώστε τελικά να ισχύει η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει».

Γιατί το ερώτημα είναι αν η μεταφορά της Οδηγίας 2004/35 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην εθνική νομοθεσία με το ΠΔ 148 σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη για την πρόληψη και την αποκατάσταση των ζημιών στο περιβάλλον θα επιφέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα, δηλ. ο ρυπαίνων να πληρώνει.

Τα βασικά σημεία της Οδηγίας και του ΠΔ τα γνωρίζεται οι περισσότεροι, όπως την  υποχρέωση πρόληψης και αποκατάστασης της ζημιάς του περιβάλλοντος, έναντι οικονομικού κόστους, όμως το βασικό ζήτημα για το οποίο πρέπει όλοι να συζητήσουμε και να προετοιμαστούμε είναι ο τρόπος εφαρμογής της νομοθεσίας. Και εδώ να σημειώσω ότι στο σημείο αυτό βρισκόμαστε όχι μόνο σε εθνικό, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στο σημείο διαβούλευσης για την εφαρμογή, πχ. να θυμίσω την πρόσφατη συνάντηση εργασίας της 8^ης Νοεμβρίου 2011 στις Βρυξέλλες.

Από την οπτική γωνία και την, δυστυχώς αρνητική τις περισσότερες φορές, εμπειρία  των μηχανικών και των παραγωγικών φορέων της χώρας, συνοπτικά θα θέσω 3-4 βασικά ερωτήματα και σημεία προβληματισμού, για την προαγωγή της συζήτησης που θα ακολουθήσει στη σημερινή εσπερίδα. 

1. είναι απαραίτητη η υποχρεωτική επιβολή σύναψης ασφαλιστηρίων συμβολαίων, ειδικά εάν ο φορέας εκμετάλλευσης έχει σχετική φερεγγυότητα ή άλλες ασφαλιστικές καλύψεις που έμμεσα καλύπτουν και το πεδίο της περιβαλλοντικής ζημίας; Μήπως θα πρέπει σε περιπτώσεις όπου εταιρίες διαθέτουν ασφαλιστήρια συμβόλαια Γενικής Αστικής Ευθύνης έναντι τρίτων  (General Comprehensive Third Party Liability) καθώς και συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης να εξαιρούνται, διότι καλύπτουν την πρόβλεψη της οδηγίας για κάθε ξαφνικό ή/και ατυχηματικό συμβάν, δηλ. από αμέλεια ή δόλο; Εδώ να σημειωθεί ότι στην απάντηση μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τα διάφορα εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί στην Ευρώπη, όπως η Σταδιακή προσέγγιση (gradual approach), δηλ. η εφαρμογή ασφαλιστικών καλύψεων μόνο για συγκεκριμένες περιπτώσεις πρωτογενούς (primary) αποκατάστασης περιοχών στις οποίες έλαβε χώρα περιστατικό ρύπανσης, το μέγιστο ποσό χρηματοοικονομικής εγγύησης (financial guarantee ceilings) ή η εξαίρεση δραστηριοτήτων (exclusion of activities), πχ. αυτές που διαθέτουν EMAS ή ISO 14001.  
2. πως ορίζεται η αρχική κατάσταση (baseline condition) ανά περιοχή (Άρθρο 3, Παρ. 14), ως προς βασικά ζητήματα όπως i) Από ποια βάση δεδομένων ή βιβλιογραφική πηγή θα αντλούνται οι εν λόγω πληροφορίες, ii) Πως τεκμηριώνεται η ύπαρξη των καλύτερων πληροφοριών, δηλαδή με ποια κριτήρια αξιολογούνται πράγματι ως καλύτερες? iii) Καθώς η επιστήμη και οι τεχνολογία εξελίσσεται οι καλύτερες πληροφορίες δύναται να καθίστανται παρωχημένες ανάλογα με τη χρονολογική βάση αναφοράς που επιλέγουμε. Τίθεται λοιπόν ζήτημα καθορισμού την χρονολογίας αναφοράς
3. μήπως απαιτούνται πρόσθετες διευκρινίσεις ως προς τις χρήσεις γης αφού οι αυτές δεν είναι σαφώς ορισμένες ανά την επικράτεια. Αυτό σε συνδυασμό με το Παράρτημα ΙΙ, Παράγραφος 2, που αναφέρει πως «εάν δεν υπάρχουν ρυθμίσεις για τη χρήση του εδάφους, η φύση της σχετικής περιοχής όπου συνέβη η ζημία, καθορίζει τη χρήση της συγκεκριμένης περιοχής λαμβανομένης υπόψη της προβλεπόμενης ανάπτυξή της» δημιουργεί σοβαρά κενά στην ερμηνεία.
4. οι ΑΕΠΟ θα παραμείνουν το βασικό έγγραφο περιβαλλοντικής αδειοδότησης και συμμόρφωσης; Δυστυχώς, το γενικό πλαίσιο του Άρθρου 7, Παρ. 2 του ΠΔ 148 έρχεται σε αντίθεση με το γενικό πλαίσιο εφαρμογής των ΑΕΠΟ, όπου να σημειωθεί ότι έχουν προκύψει λαμβάνοντας υπόψη όλους τους εθνικούς και κοινοτικούς νόμους, την κανονική λειτουργία των εγκαταστάσεων και των προβλέψιμων εκτάκτων περιστατικών, την τεχνολογία για την αποφυγή ρύπανσης σε αέρα, έδαφος και νερό, όπως αυτή περιγράφεται στις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, και ορίζει λεπτομερώς τις συνθήκες λειτουργίας, τα μέτρα και όρια εκπομπής. Παρά την πρόβλεψη του Άρθρου 11, Παρ. 5 ότι ο φορέας απαλλάσσεται από την υποχρέωση του να καταβάλει δαπάνες των δράσεων αποκατάστασης εάν το γεγονός που αποτελεί την άμεση αιτία περιβαλλοντικής ζημίας έχει προβλεφθεί ρητά στην έγκριση ή άδεια από δημόσια αρχή (βλ. Π.Ο.), εκτιμώ ότι απαιτείται διευκρίνιση πάνω στο θέμα αυτό.

 Τέλος και συμπληρωματικά στα παραπάνω, από τη σημερινή εσπερίδα θα ήθελα όλοι μας να ενημερωθούμε για το επίπεδο ετοιμότητας τόσο της κρατικής μηχανής όσο και της ασφαλιστικής αγοράς για την εφαρμογή της εθνικής και κοινοτικής νομοθεσίας. Στόχος είναι να επιτευχθεί τελικά το επιθυμητό, «ο ρυπαίνων να πληρώνει», κάτι που θα εκτιμηθεί ιδιαίτερα την σημερινή, εξαιρετικά δύσκολη από οικονομικής άποψης, περίοδο για τη χώρα μας, χωρίς βεβαίως να παραβλέπουμε τις παραμέτρους ανταγωνιστικότητας, λόγω και πάλι της οικονομικής κατάστασης της χώρας μας.

 Σας ευχαριστώ για μια ακόμη φορά και εύχομαι η εσπερίδα να συμβάλει ουσιαστικά και σημαντικά στη διαβούλευση.