Πανελλήνιος Σύλλογος Χημικών Μηχανικών

Τα τελευταία χρόνια οι τιμές των βασικών τροφίμων έχουν ανεβεί δραματικά. Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (F.A.O.) εκδίδει τον δείκτη "F.A.O. Food Price Index" , που παρακολουθεί τις μηνιαίες μεταβολές τιμών για ένα καλάθι προϊόντων.  Ο δείκτης αυτός πάνω από διπλασιαστεί από τότε που ο FAO ξεκίνησε τη μέτρηση των τιμών των τροφίμων το 1990.  

Μάλιστα η άνοδος αυτή στις τιμές έχει συνδεθεί από αναλυτές με τις πρόσφατες αναταραχές στην Μέση Ανατολή όπου σε συνδιασμό με το χαμηλό μέσο εισόδημα η πίεση από τις αυξημένες τιμές τροφίμων είναι ακόμα πιο αισθητή.  Με το 40% των Αιγυπτίων να ζουν με κάτω από 2 δολάρια (USD) την ημέρα η κρίση γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη.

FAO Food Price Index, 2006-2010 (http://www.npr.org/2011/01/30/133331809/rising-food-prices-can-topple-governments-too)

Όλα αυτά συμβαίνουν ενώ σε πραγματικές τιμές οι τιμές τροφίμων έχουν μειωθεί σημαντικά από 1980, όπως δείχνει το  γράφημα του Economist.  Είναι ενδιαφέρον λοιπόν να δούμε εάν αντιμετοπίζουμε μια εποχική μεταβολή των τιμών τροφίμων ή βρισκόμαστε στο τέλος της εποχής των φθηνών τροφίμων. Ο Sir John Beddington, Chief Scientific Adviser της Βρετανικής κυβέρνησης, πιστεύει ότι ο συνδυασμός αυξημένης ζήτησης από την αύξηση του πληθυσμού με την εξάντληση των φυσικών πόρων όπως ορυκτά καύσιμα και υδροφόρα αποθέματα θα δημιουργήσει την "τέλεια καταιγίδα" που θα φέρει μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και τοπικούς πολέμους.  Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η συνέντευξη του στο The Economist http://www.economist.com/blogs/multimedia/2011/01/sir_john_beddington_food όπου μιλάει αναλυτικά και για την αναφορά πάνω στο θέμα που έχει συντάξει για την Βρετανική κυβέρνηση. Λέει χαρακτηριστικά ο Καθ. Beddington “We have 20 years to arguably deliver something of the order of 40% more food; 30% more available fresh water and of the order of 50% more energy.”

http://www.economist.com/blogs/dailychart/2010/11/economist_food-price_index

Ένα επιπλέον χρήσιμος δείκτης είναι ο "δείκτης κινδύνου ασφάλειας τροφίμων", The Food Security Risk Index 2010, που δημιουργήθηκε από την εταιρεία ανάλυσης ρίσκου Maplecroft και "...evaluates the risks to the supply of basic food staples for 163 countries. It uses 12 criteria developed in collaboration with the World Food Programme, to calculate the ranking including: the nutritional and health status of populations, cereal production and imports, GDP per capita, natural disasters, conflict, and the effectiveness of government". Αξιοσημείωτο ότι η Ελλάδα, Ιταλία και Πορτογαλία είναι οι μόνες χώρες της Ε.Ε. που χαρακτηρίζονται "μεσαίου κινδύνου" ενώ οι υπόλοιπες είναι στην χαμηλότερη δυνατή κατηγορία.

Food Security Risk Index 2010 (http://www.maplecroft.com/about/news/food-security.html)

Τελικά τι συμβαίνει; Έχουμε επάρκεια τροφίμων και πόσο ασφαλείς μπορούμε να αισθανόμαστε για τα επόμενα 20 χρόνια; Είναι αρκετά διαδεδομένο να γίνετε μια σχετικά ακραία εκτίμηση από δύο σχολές σκέψεις, τους "περιβαλοντιστές" και τους "τεχνολάγνους". Οι δύο οπτικές δεν διαφέρουν τόσο στην επιστημονική ανάλυση των δεδομένων αλλά στην προέκταση στο μέλλον και στις προτάσεις για το τι μπορεί και τι πρέπει να γίνει για να αποφύγουμε μια καταστροφική κρίση τα επόμενα χρόνια. Η μάχη αυτή συνοψίζεται στο άρθρο του Andrew Revkin στους NY Times "Beyond the Eternal Food Fight":

The latest price surge is clearcut, bringing food costs up to or past peaks reached in 2008. With  populations and appetites growing, with climate changing, Is this the edge of the cliff or just another bump in a long, climbing road?

The combatants:

- Experts who foresee calamity as fast-rising demand for food (and everything else) strains farmers’ capacity to keep up, while pulses of drought, heat or flooding, conflict, speculation or disruptive policies (the biofuel boom) cause ripples and occasional rogue waves in prices.

- Experts who repeatedly, and less sexily, note that humanity, on the whole, has always overcome shortages and found ways  to produce ever more food even as mouths multiply and  rising incomes move families up the food chain from grains to meats and dairy. They’re mostly not saying, “Don’t worry, be happy,” but they’re definitely not urging listeners to buy food insurance, as Glenn Beck’s show periodically does, or to  gird for the collapse of modern civilization, as resource pessimists have long intoned. (That last note is primarily for those who only tend to see alarmism at one end of the spectrum.)

Τα προβλήματα ασφάλειας τροφίμων είναι σίγουρα υπαρκτά αλλά δεν έχουν όλα τα προβλήματα μια λύση που προέρχεται από την τεχνολογική πρόοδο. Δεν μπορούμε δηλαδή να ελπίζουμε, ή ακόμα χειρότερα να βασίζουμε το μέλλον μας, στη επιστημονική ανακάλυψη μιας νέας μεθόδου που θα μας δίνει περισσότερα τρόφιμα με γενετική μηχανική, θα λύνει το ενεργειακό και κλιματικό μας πρόβλημα με ανανεώσιμες πηγές και μόνο και όλα αυτά χωρίς να στερηθούμε τίποτα από τον τρόπο ζωής που έχουμε συνηθίσει. Ίσως τελικά να έχουμε φτάσει σε μια εποχή οδυνηρών αποφάσεων που η μόνη λύση θα είναι περίπλοκη, ένας συνδυασμός εξοικονόμησης και δικαιότερης κατανομής πόρων μαζί με την τεχνολογική πρόοδο.  Έτσι για την κρίση των τιμών τροφίμων δεν πρέπει να παραβλέπουμε και τον μεγάλο ρόλο των παγκόσμιων μονοπωλιακών πρακτικών στην παραγωγή και διακίνηση από την πλευρά εταιρειών με κεφαλαιοποίηση που ξεπερνάει αυτήν αρκετών κρατών αλλά και τις αγκυλώσεις του συστήματος των επιδοτήσεων στην Ε.Ε. και στις Η.Π.Α. Χαρακτηριστικά γράφει ο Eric Holt Gimenez του Food First - Institute for Food and Development Policy:

The current food crisis reflects the environmental vulnerability, social inequity, and economic volatility of the corporate food regime. Absent profound changes we will continue to experience cycles of free market liberalization and mild regime reform, plunging the world’s food systems into ever graver crises. While food system reforms—such as localizing food assistance, increasing aid to agriculture in the Global South, increasing food stamps and funding research in organic agriculture—are certainly needed and long overdue, they don’t alter the balance of power within the food system, and in some cases, may even reinforce existing inequities.