Πανελλήνιος Σύλλογος Χημικών Μηχανικών

Το σκάνδαλο των διοξινών στη Γερμανία και η ασφάλεια τροφίμων στην Ε.Ε.

Σύμφωνα με το εισαγωγικό μήνυμα στην ιστοσελίδα της Ε.Ε. για την ασφάλεια των τροφίμων, στόχος της πολιτικής της Ευρωπαικής Επιτροπής για την ασφάλεια στα τρόφιμα είναι η διασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας και των συμφερόντων του καταναλωτή σχετικά με τα τρόφιμα, λαμβάνοντας υπόψη παράλληλα τα παραδοσιακά προϊόντα και διασφαλίζοντας την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Οι οδηγίες των αρχών της επιτροπής, που περιέχονται στο WhitePaperonFoodSafety, αφορούν την εφαρμογή μίας ολοκληρωμένης προσέγγισης με τη λογική «από το αγρόκτημα έως το τραπέζι» καλύπτοντας όλους τους τομείς της αλυσίδας, περιλαμβάνοντας την παραγωγή ζωοτροφών, την πρωτογενή παραγωγή, την επεξεργασία τροφίμων, την αποθήκευση, τη μεταφορά και τη λιανική πώληση.

Μία από τις δράσεις που εφαρμόζει τη Ε.Ε. στα πλαίσια των αρχών της για την ασφάλεια στα τρόφιμα και την προστασία των καταναλωτών είναι και το Σύστημα Ταχύτατου Συναγερμού για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές (Rapid Alert System for Food and Feed, RASFF), που θεσπίστηκε για να παρέχει στις αρχές ελέγχου τροφίμων και ζωοτροφών ένα αποτελεσματικό εργαλείο ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται για σοβαρούς κινδύνους που εντοπίζονται σε τρόφιμα και ζωοτροφές. Αυτή η ανταλλαγή επιτρέπει τα Κράτη Μέλη να δρουν πιο άμεσα και συντονισμένα ανταποκρινόμενα σε έναν κίνδυνο για την υγεία που προέρχεται από αυτές τις πηγές.

Τρόπος λειτουργίας του RASFF

Κάθε μέλος του RASFF έχει ορίσει σημείο επικοινωνίας το οποίο είναι υπεύθυνο αποστολής των ειδοποιήσεων του RASFF στην Κομισιόν. Πριν γίνει αυτό, όμως, έχει ήδη γίνει πολλή δουλειά:

Οι ελεγκτές τροφίμων και ζωοτροφών έχουν επιθεωρήσει ένα προϊόν στην αγορά ή κατά την είσοδό του στη χώρα και παίρνοντας τα αποτελέσματα από το εργαστήριο καταλήγουν ότι δεν είναι συμβατό και απαιτείται η αναφορά του γεγονότος στο εθνικό σύστημα. Οι αρχές κατόπιν αποφασίζουν αν το θέμα εμπίπτει στους στόχους του RASFF και γίνεται αναφορά στο εθνικό σημείο επικοινωνίας του RASFF. Στη συνέχεια ολοκληρώνεται η αναφορά στο RASFF και προωθείται στην Κομισιόν. Στην ειδοποίηση περιλαμβάνονται πληροφορίες για τα ευρήματα και τα μέτρα που έχουν ληφθεί και παρέχουν σχετικά έγγραφα, όπως τιμολόγια, λίστα με εταιρείες που έχουν παραλάβει το προιόν, αναλύσεις κτλ. Η σημασία της χρήσης του RASFF από τα κράτη μέλη είναι μεγάλη καθώς είναι δυνατός ο εντοπισμός των επικίνδυνων προϊόντων και από τα υπόλοιπα κράτη μέλη καθώς και η εκ νέου αναφορά σχετικά με τα δικά τους ευρήματα και τα μέτρα που λήφθησαν.

Κάνοντας λοιπόν χρήση του ευρετηρίου των alerts που έχουν γίνει στο σύστημα RASFF για περιπτώσεις επιμόλυνσης με διοξίνες εμφανίζονται 103 αποτελέσματα με πιο πρόσφατο φυσικά την περίπτωση της επιμόλυνσης των αυγών με διοξίνες στη Γερμανία.

Οι Γερμανικές αρχές ειδοποίησαν την επιτροπή για πρώτη φορά σχετικά με το συμβάν της επιμόλυνσης ζωοτροφών με διοξίνες στις 27 Δεκεμβρίου μέσω του RASFF βασιζόμενες σε αποτελέσματα αναλύσεων τις οποίες είχαν λάβει λίγες ημέρες νωρίτερα. Το αρχικό μήνυμα αναφερόταν σε ένα φορτίο 26 τόνων επιμολυσμένων λιπαρών οξέων τα οποία αναμίχθηκαν με περίπου 500 τόνους φυτικού λίπους ζωοτροφών. Το φορτίο προερχόταν από εταιρεία βιοντίζελ και παραδόθηκε σε παραγωγό λιπών για ζωοτροφές, όπου και έγινε η ανάμιξη. Το επιμολυσμένο λίπος στη συνέχεια παραδόθηκε σε εννέα παραγωγούς ζωοτροφών, τα προϊόντα των οποίων παραδόθηκαν σε περίπου 40 φάρμες. Συνεπώς όλες οι φάρμες αυτές μπλοκαρίστηκαν. Το πρωί της επομένης ειδοποιήθηκαν όλα τα κράτη μέλη για το συναγερμό.

Επιμόλυνση ζωοτροφών με διοξίνες στη Γερμανία

Το συμβάν ξεκίνησε με την ανάμιξη λιπαρών οξέων, τα οποία προορίζονταν για τεχνικούς σκοπούς (όπως επεξεργασία χαρτιού), με φυτικά λίπη ζωοτροφών, τα οποία χρησιμοποιούνται  ως συστατικό ζωοτροφών. Τα λιπαρά οξέα επιμολύνθηκαν με διοξίνες. Η πραγματική πηγή της επιμόλυνσης με διοξίνες – το λόγο που οι διοξίνες ήταν παρούσες στα λιπαρά οξέα – παραμένει προς το παρόν άγνωστη.

Οι  Γερμανικές αρχές διεξάγουν έρευνα για να βρουν τον τρόπο με τον οποίο τα επιμολυσμένα λιπαρά οξέα αναμίχθηκαν με το λίπος που προοριζόταν για ζωοτροφές. Μετά την επιμόλυνση οι ακατάλληλες ζωοτροφές διανεμήθηκαν σε φάρμες σε διάφορες περιοχές στη Γερμανία με αποτέλεσμα να βρεθούν ποσότητες κρέατος πουλερικών και αυγών με υψηλότερα, των επιτρεπτών, επίπεδα συγκέντρωσης διοξινών.

Στις 3 Ιανουαρίου 2011, οι Γερμανικές αρχές εντόπισαν έξι ακόμη φορτία με επικίνδυνα λιπαρά οξέα της ίδιας προέλευσης. Για προληπτικούς λόγους αποφάσισαν να θεωρήσουν ότι όλες οι ποσότητες του λίπους για ζωοτροφές του συγκεκριμένου παραγωγού από τις 11 Νοεμβρίου 2010 (περίπου 3000 τόνοι) ως πιθανώς επιμολυσμένες. Οι παραπάνω ποσότητες  διανεμήθηκαν σε 25 παρασκευαστές συστατικών ζωοτροφών στη Γερμανική επικράτεια και στη συνέχεια αναμίχθηκαν σε ποσοστό 2 έως 10% για την παραγωγή ζωοτροφών που προορίζονταν για πουλερικά παραγωγής αυγών, πουλερικά πάχυνσης, χοίρους και βοοειδή.

Περισσότερες από 1000 φάρμες έχουν δεχθεί ύποπτες ζωοτροφές στη Γερμανία. Οι έλεγχοι στα αυγά και το κρέας πουλερικών από αυτές τις φάρμες έδειξαν αυξημένα επίπεδα διοξινών. Σε πολλές περιπτώσεις τα αυγά περιείχαν τετραπλάσια επίπεδα διοξινών από τα ανώτερα που έχουν οριστεί από την Ε.Ε. Συνολικά 136000 πιθανά επιμολυσμένων αυγών έχουν διανεμηθεί στην Ολλανδία και στη συνέχεια στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν έχουν εντοπιστεί άλλες διανομές επιμολυσμένων προϊόντων σε άλλα κράτη μέλη ή τρίτες χώρες έως τώρα. Συνολικά πάνω από 4000 αγροκτήματα έκλεισαν από τη Γερμανική κυβέρνηση ως προληπτικό μέτρο. Έχουν δοθεί εντολές για ανάκληση αυγών που διατέθηκαν στην αγορά.

Τι είναι οι διοξίνες

Οι διοξίνες είναι ομάδα ενώσεων προερχόμενες από περιβαλλοντική ρύπανση, η πρόσληψη των οποίων γίνεται κυρίως μέσω των ζωικών τροφών. Η ομάδα των διοξινών περιλαμβάνει ενώσεις οι οποίες είναι πιθανό να βλάπτουν την υγεία με διαφορετικούς τρόπους.

Καθώς αποθηκεύονται και συσσωρεύονται στο λιπώδη ιστό των ανθρώπων η ημερήσια πρόσληψη θα πρέπει να τηρείται σε όσο το δυνατόν χαμηλότερα επίπεδα. Οι επιδράσεις της πρόσληψης υψηλής δόσης διοξίνης έχουν καταγραφεί μόνο σε ατυχήματα. Επίμονες φλεγμονές και αλλαγές στο δέρμα είναι το πιο συχνό σύμπτωμα, ενώ μεταβολές σε κλινικές και χημικές παραμέτρους (κυρίως αύξηση συγκέντρωσης τριγλυκεριδίων, χοληστερόλης, τρανσαμινάσης στο αίμα) οδηγούν βλάβη στο ήπαρ και αλλαγή στο μεταβολισμό του λίπους. Σε πειράματα σε ζώα έχουν αναφερθεί δυσλειτουργίες στο αναπαραγωγικό, ανοσολογικό, νευρικό και ορμονικό σύστημα ως χρόνιες επιπτώσεις. Μερικές πιστεύεται ότι είναι καρκινογόνες και προκαλούν ανάπτυξη όγκων.

Από 1 Ιανουαρίου 2002 είναι σε ισχύ οι διατάξεις της Ε.Ε. για τα μέγιστα όρια διοξινών στις ζωοτροφές (υλικά και συστατικά ζωοτροφών) και τροφίμων ζωικής προέλευσης (ιχθυηρών, κρέατος, αυγών, γάλακτος και παράγωγων προϊόντων). Από τότε έχουν γίνει τροποποιήσεις και συμπληρώσεις στην νομοθεσία. Αποτέλεσμα είναι οι επιχειρήσεις να εφαρμόζουν διαδικασίες σχετικές με αυτόν τον κίνδυνο, στα πλαίσια των αρχών του HACCP (Hazard Analysis Critical Control Points).

Ωστόσο το συμβάν με τα επιμολυσμένα με διοξίνες αυγά οδήγησε τους αρμόδιους της ευρωπαϊκής επιτροπής να εξετάσουν την ανάγκη αναθεώρησης ορισμένων παραμέτρων στη διαδικασία ελέγχου της ασφάλειας των τροφίμων μέσα στην Ε.Ε.

Στις 24 Ιανουαρίου ο John Dalli μέλος της Ευρωπαικής Επιτροπής και υπεύθυνος για την υγεία και τον καταναλωτή ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή ετοιμάζει την παρουσίαση τεσσάρων μέτρων για διαβούλευση και ψήφιση:

1.       Η υποχρεωτική έγκριση των εγκαταστάσεων παρασκευής, επεξεργασίας και πώλησης λιπών και λιπαρών οξέων θα μπορούσε να αποτελέσει μέτρο βελτιωμένου ελέγχου σε αυτού του είδους τις δραστηριότητες.

2.       Ο προτεινόμενος διαχωρισμός των ρευμάτων παραγωγής θα εξεταστεί σε βάθος ώστε να διερευνηθεί αν είναι απαραίτητο

α. η παραγωγή, αποθήκευση και μεταφορά των προϊόντων ζωοτροφών να πρέπει να γίνεται σε εξειδικευμένες μονάδες και από εξειδικευμένους μεταφορείς

β. να υπάρξει ένα σύστημα διαβεβαίωσης ορθού διαχωρισμού ζωοτροφών από προϊόντα για τεχνικές χρήσεις (θέματα εξοπλισμού, χρωματισμού, ετικέτας)

3.       Με σκοπό την παρακολούθηση των διοξινών, θα θεσπιστεί ένα αυστηρό σχέδιο δειγματοληψίας και ανάλυσης για κρίσιμα υλικά στις μονάδες παραγωγής λίπους.

4.       Θα εξεταστεί το ενδεχόμενο να γίνει υποχρεωτικό ακόμη και σε ιδιωτικά εργαστήρια να αναφέρουν περιπτώσεις αναλύσεων θετικών σε διοξίνες.

Στις ιστοσελίδες που ακολουθούν δίνονται πολλές πληροφορίες για την προέλευση και τη χημική δομή των διοξινών, για τις επιπτώσεις στην υγεία από την έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις διοξινών, τις μεθόδους ανίχνευσης τους κ.α.

http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs225/en/

http://www.athensnews.gr/issue/13426/36320

http://www.rrp.demokritos.gr/ms-dioxin/dioxin_en.html

http://ec.europa.eu/environment/dioxin/index.htm

Πηγές:

http://ec.europa.eu/food/food/rapidalert/rasff_portal_database_en.htm

http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/11/8&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en

http://ec.europa.eu/food/food/chemicalsafety/contaminants/speech_jd_24012011_en.pdf

http://www.bmelv.de/cln_181/EN/Homepage/homepage_node.html

http://www.chem.unep.ch/Pops/indxhtms/asses6.html (φωτο)

http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=2&artid=4611710 (φωτο)